ഹരിജൻ സേവക് സംഘം (Harijan Sevak Sangh)
1932 സെപ്റ്റംബർ 30-ന് മഹാത്മാ ഗാന്ധിജി സ്ഥാപിച്ച, ഇന്ത്യയിലെ അസ്പൃശ്യത നിർമാർജ്ജനത്തിനും ദളിത് സമൂഹത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഉന്നമനത്തിനുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ദേശീയ തലത്തിലുള്ള സന്നദ്ധ സംഘടനയാണ് ഹരിജൻ സേവക് സംഘം. ആദ്യം ഓൾ ഇന്ത്യ ആന്റി-അൺടച്ചബിലിറ്റി ലീഗ് (All India Anti-Untouchability League) എന്ന പേരിൽ ആരംഭിച്ച ഈ സംഘടന പിന്നീട് ഹരിജൻ സേവക് സംഘം എന്ന പേരിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു. ജാതി അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിവേചനത്തിനെതിരെ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ പോരാടിയ ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഘടനകളിൽ ഒന്നായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ചരിത്ര പശ്ചാത്തലവും രൂപീകരണവും
1932-ലെ കമ്മ്യൂണൽ അവാർഡിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുണ്ടായ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളാണ് സംഘത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിന് കാരണമായത്.
- ബ്രിട്ടീഷ് നിർദ്ദേശം: ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ദളിത് വിഭാഗങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക വോട്ടർ മണ്ഡലങ്ങൾ (Separate Electorates) അനുവദിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഇത് ഹിന്ദു സമൂഹത്തെ സ്ഥിരമായി വിഭജിക്കുമെന്ന് ഗാന്ധിജി കരുതി.
- ഗാന്ധിജിയുടെ നിരാഹാര സമരം : ഈ തീരുമാനത്തിനെതിരെ ഗാന്ധിജി പൂനെയിലെ യെർവാഡ ജയിലിൽ “മരണവരെ നിരാഹാരം” ആരംഭിച്ചു.
- പൂനാ ഉടമ്പടി : 1932 സെപ്റ്റംബർ 24-ന് ഡോ. ബി.ആർ. അംബേദ്കറും ഹിന്ദു നേതാക്കളും തമ്മിൽ ഉണ്ടായ പൂനാ ഉടമ്പടിയിലൂടെ സമരം അവസാനിച്ചു. ഇതിലൂടെ ദളിതർക്കു സംയുക്ത വോട്ടർ സംവിധാനത്തിനുള്ളിൽ സംവരണം ഉറപ്പാക്കി.
- സാമൂഹിക പ്രായശ്ചിത്തം : നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലനിന്നിരുന്ന ജാതി പീഡനത്തിന് മേൽജാതിക്കാർ സാമൂഹിക സേവനത്തിലൂടെ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണമെന്ന് ഗാന്ധിജി അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. പണ്ഡിറ്റ് മദൻ മോഹൻ മാളവ്യയുടെ അധ്യക്ഷതയിൽ ബോംബെയിൽ ചേർന്ന പൊതുയോഗമാണ് സംഘത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിന് വഴിവെച്ചത്.
സംഘടനാ ഘടന
സംഘത്തിന്റെ ഭരണഘടന ഗാന്ധിജി തന്നെ തയ്യാറാക്കി.
- ആദ്യ പ്രസിഡന്റ് : ഘൻശ്യാംദാസ് ബിർള (G.D. Birla)
- ആദ്യ സെക്രട്ടറി : അമൃത്ലാൽ വിഠൽദാസ് താക്കർ (താക്കർ ബാപ്പ)
- ആസ്ഥാനം : ഡൽഹിയിലെ കിംഗ്സ്വേ ക്യാമ്പ്. 20 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള ഗാന്ധി ആശ്രമം ഇന്നും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
- ഔദ്യോഗിക പ്രസിദ്ധീകരണം : 1933-ൽ ഗാന്ധിജി ആരംഭിച്ച “ഹരിജൻ” എന്ന വാരിക സംഘടനയുടെ ആശയങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിച്ചു.
പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളും പ്രവർത്തനങ്ങളും
ഹരിജൻ സേവക് സംഘം വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹിക നീതി, സാമ്പത്തിക പുരോഗതി എന്നിവ ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രവർത്തിച്ചു.
- പൊതു സൗകര്യങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം : കിണറുകൾ, റോഡുകൾ, സ്കൂളുകൾ, ജലസ്രോതസ്സുകൾ എന്നിവ ദളിതർക്കും തുറന്നുകൊടുക്കുന്നതിനായി പ്രവർത്തിച്ചു.
- ക്ഷേത്രപ്രവേശന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ : ദളിതർക്കും ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കാനും ആരാധിക്കാനും അവകാശം ഉറപ്പാക്കാൻ സമാധാനപരമായ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ചു.
- വിദ്യാഭ്യാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ : രാജ്യത്തുടനീളം നിരവധി സ്കൂളുകളും ഹോസ്റ്റലുകളും സ്ഥാപിച്ചു. ഇന്ത്യയുടെ മുൻ രാഷ്ട്രപതി കെ.ആർ. നാരായണന്റെ പ്രാരംഭ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് സംഘടന പിന്തുണ നൽകിയിരുന്നു.
- സാമൂഹിക ഐക്യം : ഒരുമിച്ച് ഭക്ഷണം കഴിക്കൽ (Inter-dining), അന്തർജാതി വിവാഹങ്ങൾ എന്നിവ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു.
പാരമ്പര്യവും പ്രാധാന്യവും
പിന്നീട് “ഹരിജൻ” എന്ന പദത്തിന് പകരം “പട്ടികജാതി” (Scheduled Castes), “ദളിത്” എന്നീ പദങ്ങൾ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും സംഘത്തിന്റെ ചരിത്രപ്രാധാന്യം വളരെ വലുതാണ്.
അസ്പൃശ്യതക്കെതിരായ പോരാട്ടത്തെ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളിൽ നിന്ന് സമൂഹത്തിന്റെ ദൈനംദിന ഉത്തരവാദിത്വമാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ ഹരിജൻ സേവക് സംഘം നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. ഇന്ന് ഈ സംഘടന 26 സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന സ്വതന്ത്ര സന്നദ്ധസംഘടനയായി തുടരുന്നു. ഗ്രാമവികസനം, വിദ്യാഭ്യാസം, പ്രകൃതിചികിത്സാ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ ഗാന്ധിയൻ ആശയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുകയാണ്.
0 Comments